De Osborne stier is dat gigantische zwarte silhouet van een stier op een heuvel, scherp afgetekend tegen de hemel, dat je bijna overal in Spanje tegenkomt. Je kent hem vast van de lange autorit naar het zuiden. Maar wat doet dat ding daar eigenlijk? Het begon als reclame, werd bijna verboden en bleef toch staan. Ik vertel je het hele verhaal

Wat is De Osborne stier en waar kom je hem tegen?

De Osborne stier (Spaans: Toro de Osborne) is een bord met het silhouet van een stier van circa 14 meter hoog. Het was oorspronkelijk een reclamebord voor Veterano cognac uit Jerez, gemaakt door de Osborne groep, een producent van gedistilleerde dranken.

De borden staan verdeeld over heel Spanje. Meestal staan ze langs wegen op bergruggen, want zo breekt het silhouet de horizon en is het goed zichtbaar tegen de lucht. Eerst was het dus pure merkreclame. Maar in de loop der tijd is de stier een symbool van de Spaanse cultuur geworden.

Hoe begon het verhaal van De Osborne stier in 1956?

In 1956 maakte reclamebureau Azor in opdracht van Osborne een ontwerp voor Veterano cognac op reclameborden langs de weg. Ontwerper Manolo Prieto stelde voor om het silhouet van een vechtstier te nemen. Daarna ging het stap voor stap:

• November 1958: de eerste borden zijn van hout, 4 meter hoog, met witgeschilderde hoorns en een los bord met de naam van de drank.
• 1961: hout houdt het weer niet vol, dus stapt men over op staalplaat. De borden worden 7 meter hoog.
• 1962: de normen voor reclameborden langs de weg veranderen, waarna de borden 14 meter hoog worden.

Zo'n stier van veertien meter beslaat een oppervlak van 150 vierkante meter en weegt bijna vijftig ton. Dat is een flinke brok staal op een heuvel 😅

Over de hoogte gaan twee getallen rond: circa 14 meter, maar ook circa zeven meter voor het bord zoals het nu staat. Daarom noem ik beide. Het verhaal erachter is wel duidelijk. Door wetswijzigingen moest reclame steeds verder van de openbare weg staan, en daardoor groeide de stier mee.

Waarom moest de stier bijna verdwijnen?

In 1988 kwam de Ley de Carreteras (de Wegenwet). Die eiste dat reclame langs de wegen verdween, dus veel borden werden weggehaald. Osborne haalde de merknaam van de stier af en hield het kale zwarte silhouet over. Toch bleef het niet stil: vanuit alle hoeken van de Spaanse samenleving kwam protest, want de stier stond inmiddels meer voor Spanje dan voor Osborne.

In september 1994 eiste het Spaanse wegenbesluit dat alle stieren weg moesten. Veel gemeenten, dorpen, culturele organisaties, kunstenaars, politici en journalisten spraken zich uit voor behoud. De Junta de Andalucía vroeg om een inventarisatie als ‘cultureel erfgoed’. De Comunidad Foral de Navarra beriep zich op gewoonterecht om de stieren op haar grondgebied te houden.

In december 1997 koos het Tribunal Supremo (de Spaanse Hoge Raad) voor behoud, vanwege het ‘esthetisch of cultureel belang’ dat aan de borden is toegekend. Daarom geniet de stier tegenwoordig een beschermde status in het Spaanse landschap. 

Is De Osborne stier een officieel Spaans symbool?

Nee. In 2017 besliste het Spaanse hooggerechtshof dat de stier geen officieel Spaans symbool is. Commerciële merken zoals Osborne of Badtoro mogen het beeld gebruiken. Het blijft dus een commercieel logo, en zonder toestemming van de Osborne groep mag niemand het merk gebruiken.

Dat leidde tot rechtszaken. In september 2005 sprak een rechter in Sevilla handelaren vrij van onwettige merchandising. Het ging om geschenkartikelen voor mensen die in de stier een nationaal symbool zien en niet het beeldmerk van een bedrijf. Toch draaide een hogere rechter in Sevilla dat op 1 januari 2006 terug. Volgens die rechter betekent de culturele en symbolische waarde van de stier niet dat de rechten van Osborne vervallen.

Je ziet de stier overal: als sticker achter op auto's en op souvenirs zoals shirts, petjes en sleutelhangers. Toch is niet iedereen fan. Dierenrechtenactivisten zien in de stier een symbool van de stierengevechten, die zij bloederig en wreed vinden. In 2016 werd in Avià de ‘Koe van Capolat’ ingewijd, een sculptuur van Manel Arisó die duidelijk door de stier is geïnspireerd. Het is een monument tegen de stierengevechten.

Waarom staat er in Catalonië geen Osborne stier meer?

Voor sommige onafhankelijkheidsbewegingen staat het beeld symbool voor de Spaanse natie. De stier in El Bruc werd daarom geboycot en meermaals afgebroken. Catalaanse nationalisten stelden alternatieven voor, zoals de kat en de Catalaanse ezel.

• Augustus 2007: de laatste stier in Catalonië wordt afgebroken door de groep La Bandera Negra. De stier was net weer opgericht, negen jaar na een vorige afbraak.
• Eind mei 2008: een groep liefhebbers richt weer één stier op.
• 24 februari 2009: de stier bij El Bruc wordt voor de vierde keer vernield.
• 2014: ook de laatste resten blijken definitief verwijderd.

Hoeveel Osborne-stieren staan er nog en waar?

Er staan nog 92 stieren, terwijl het er ooit zo'n vijfhonderd waren. Een andere telling komt uit op circa negentig. De verdeling is allesbehalve gelijkmatig. Andalusië spant de kroon met 24 stieren, vooral rond Cádiz en Sevilla, in het sherrygebied rond Jerez de la Frontera.

• Andalusië: 24
• Castilië en León: 14
• Castilla-La Mancha: 14
• Valencia: 11
• Aragón: 6
• Asturië, Galicië en Extremadura: elk 5
• Madrid: 2

In Navarra, Baskenland, de Balearen en Melilla staat nog één stier. In Catalonië, Cantabrië, Murcia en Ceuta staat er helemaal geen meer. Ik woon zelf in Oliva, en de regio Valencia telt er maar liefst 11!

Wat betekent dit als je naar Spanje rijdt?

Voor Nederlanders en Belgen die met de auto naar de Costa's trekken, hoort het spotten van de stieren bijna bij de reis. Het is een klassiek "spelletje" op de lange rit naar het zuiden. De kans is groot dat je er onderweg een tegenkomt, zeker in Andalusië. Rijd je door Catalonië? Dan zie je er geen.

Wil je onderweg ook de benen strekken? Kijk dan eens naar de wandelroute Caminito del Rey of de Via Ferrata del Calera met zip-lines. Zo wordt de reis meteen wat actiever!

Tot de volgende keer!

Bron: Wikipedia